برچسب: بودجه

به‌رغم رشد اسمی بالا در منابع عمومی، کسری احتمالی حدود ۵۵۵هزار‌میلیارد تومان وجود دارد که عمدتا ناشی از عدم تحقق درآمدهای نفتی، گمرکی و واگذاری شرکت‌هاست. در سناریوهای مختلف تحقق منابع، پیش‌بینی می‌شود بین ۴۵۰ تا ۵۵۰ هزار‌میلیارد تومان از منابع عمومی درج‌شده در قانون بودجه محقق نشوند. چنین کسری بودجه‌ای می‌تواند اجرای احکام و تکالیف قانونی را با مشکل مواجه سازد و دولت را به سمت برداشت‌های فرابودجه‌ای از صندوق توسعه ملی یا انتشار اوراق مازاد سوق دهد. این امر از یک‌سو اختیارات مجلس را در نظارت بر تخصیص اعتبارات کاهش می‌دهد و از سوی دیگر بر پایداری بدهی‌های دولت اثر منفی دارد.

چرا باید در ردیف های متفرقه بودجه ۱۴۰۴، آقایان نماینده، بودجه ای را برای بازسازی و نگهداری زمین گلف ورزشگاه انقلاب اختصاص دهند؟ آن هم بودجه ای ۸۰۰میلیارد ریالی؟ در شرایطی که در سیستان و بلوچستان کودکان ایرانی مدرسه ندارند، یک تخته سیاه ندارند و در بدترین شرایط تحصیل می کنند، کدام عقل اقتصادی تصمیم گرفته برای زمین گلف، از جیب دولت، بودجه ای ۸۰۰ میلیارد ریالی بزند؟

تا سپتامبر ۲۰۲۵، کل هزینه‌های مستقیم جنگ از ۲۰۲۳ تا کنون حدود ۵۵.۶ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود، که معادل ۱۰ درصد GDP اسرائیل است. اما هزینه‌های غیرمستقیم، مانند کسری بودجه (که از ۱.۵ درصد GDP در ۲۰۲۳ به ۷.۷ درصد در ۲۰۲۴ رسید)، افزایش بدهی عمومی (به بیش از ۷۰ درصد GDP در ۲۰۲۵) و خسارات اقتصادی (مانند کاهش ۲۴ درصدی اشتغال در کرانه باختری و رکود در بخش فناوری) را باید اضافه کرد. مجموع این هزینه‌ها تا پایان ۲۰۲۵ به حدود ۶۷ میلیارد دلار می‌رسد، با تمرکز بر تسلیحات پیشرفته مانند موشک‌های بالستیک و سیستم‌های دفاع هوایی. ایالات متحده نیز حداقل ۲۲.۷۶ میلیارد دلار برای عملیات اسرائیل و عملیات مرتبط خود در منطقه هزینه کرده، که بخش عمده‌ای به صورت کمک به اسرائیل است.

چه در بودجه که دو سوم بودجه کشور، خارج از قانون بودجه و خارج از نظارت سازمان برنامه است (سیاهچاله‌های بودجه) و چه در ساختار که بسیاری از دستگاه‌ها (قوای قضائیه و مقننه، سازمان صدا و سیما، مجمع تشخیص مصلحت، شرکت‌های دولتی، بنیادها، خصولتی‌ها و…) عملا خارج از نظارت سازمان استخدامی در حال پست‌تراشی‌اند. طبعا تمام آن چیزی که در یکی دو دهه گذشته تصویب کرده‌اند هم باید مورد بررسی مجدد قرار گیرد.

دلیل اصلی این مشکلات به ساختار بودجه‌ریزی ایران برمی‌گردد و اینکه این ساختار بیشتر سیاسی است تا اقتصادی. ما شاهدیم که بسیاری از نهادها ذیل نهادهای فرادولتی تعریف شده‌اند و رییس‌جمهور فقط روی کاغذ بالاترین مقام اجرایی است ولی درعمل تصمیم‌گیر نیست چون این نهادها از سالیان قبل، ردیف بودجه‌ای مشخص داشته‌اند، هر سال هم تامین اعتبار شده‌اند، حتی اگر امروز رییس‌جمهور بخواهد در این ردیف‌ها دست ببرد مجلس و دیگر مراکز قدرت مقاومت می‌کنند چراکه به باور من بودجه در ایران بیشتر ابزار توزیع قدرت است، نه سند مالی شفاف.

در عرف اقتصادی و در گفته‌های مسوولان دولتی آمده است که هر درآمدی- چه مالیات، چه حاصل از فروش اموال دولتی یا درآمد نفت و گاز-در بودجه تجمیع و سپس میان بخش‌های مختلف تقسیم می‌شود اما آنچه اهمیت دارد این است که این منابع باید به کسانی اختصاص یابد که کار، تلاش و تولید واقعی دارند و برای توسعه کشور نقشی ایفا می‌کنند. اگر این منابع به نهادهایی تعلق گیرد که نه پاسخگو هستند و نه گزارشی از عملکردشان ارائه می‌دهند، این یعنی شکل‌گیری رانت.بنابراین اگر بخواهیم جلوی رانت را بگیریم باید اصلاح را از بودجه آغاز کنیم. همه ظرفیت‌های کشور باید به‌دقت زیر ذره‌بین قرار گیرد تا مشخص شود منابع حاصل چگونه تخصیص داده می‌شوند.

«در جریان بررسی جداول بودجه، لابیست‌ها با نمایندگان گفت‌وگو می‌کنند و می‌کوشند نظر آن‌ها را جلب کنند. گاهی حتی نمایندگان در رودربایستی قرار می‌گیرند. اما اگر نهادهای نظارتی با دقت ورود کنند و میزان اختصاص بودجه را با میزان عملکرد دستگاه‌ها بسنجند و گزارش‌های متقن و دقیق خود را هم به مجلس و هم به مردم ارائه دهند، مشخص خواهد شد که کدام دستگاه‌ها بودجه کلان دریافت کرده‌اند اما عملکردی متناسب نداشته‌اند. در این صورت مجلس می‌تواند تصمیم به حذف یا تعدیل آن‌ها بگیرد.»

 در ویدیوی تازه‌ای که از دیدار اخیر مدیران رسانه‌ها با رییس جمهوری منتشر شده آقای پزشکیان از نحوه بودجه‌ریزی انتقاد و بر عملیاتی شدن آن تأکید می‌کند و می‌گوید: "تا دل‌تان بخواهد مؤسسات و بنیادهایی داریم که هیچ برون‌دادی ندارند ولی پول به این‌ها می‌دهیم. خب! چرا باید به این ها پول بدهیم در حالی که معیشت مردم را نمی‌توانیم تأمین کنیم؟"او به صراحت می‌گوید "این پول‌ها باید صرف نان و نه حتی توسعه شود چه رسد به این که به سازمان‌هایی دهند که به تعبیر او برون‌داد یا خروجی ندارند."

پیمانکار دفاعی «ال‌۳هریس» (L۳Harris) این هفته اعلام کرد که تأسیسات تولیدی خود را برای پاسخ‌گویی به تقاضای گنبد طلایی گسترش داده است؛ هم‌زمان گروه‌های هوافضا و دفاعی چون «نورث‌روپ گرومان» (Northrop Grumman)، «آرتی‌ایکس» (RTX) و لاکهید مارتین نیز علاقه خود را برای همکاری با دولت آمریکا در این پروژه ابراز کرده‌اند.

کسری بودجه دولت تحت تأثیر افزایش ناگزیر هزینه‌ها و کاهش تحقق منابع پیش‌بینی‌شده در بودجه ۱۴۰۴ احتمالا به‌طور محسوسی تشدید شده است. در سمت هزینه‌ها، دولت با فشارهای سنگینی همچون تأمین مالی بازسازی مناطق آسیب‌دیده، تداوم یارانه‌های نقدی و کالابرگ، اجرای طرح‌های معیشتی و حمایت از بنگاه‌های آسیب‌دیده از شوک جنگی مواجه است. اما در سمت منابع، به نظر می‌رسد تقریباً تمامی کانال‌های درآمدی دچار اختلال شده‌اند: درآمدهای نفتی به دلیل تشدید ریسک منطقه‌ای کاهش یافته، درآمدهای مالیاتی به‌واسطه کاهش سطح فعالیت‌های اقتصادی و تعویق در وصول برخی مطالبات افت کرده و مهم‌تر از همه، برنامه دولت برای تأمین بخش بزرگی از منابع بودجه‌ای از طریق فروش اوراق بدهی با کاهش چشم‌گیری مواجه شده است.

طبق اطلاعات صورت مالی شرکت مالک ایران‌اینترنشنال (شرکت Volant Media)، این شرکت در سال 2023 رقم 27.5 میلیون پوند معادل 37 میلیون دلار صرف هزینه حقوق و دستمزد و هزینه بیمه و تأمین اجتماعی 391 پرسنل خود کرده است. به عبارتی، این شرکت در سال 2023 ماهانه به ازای هر پرسنل خود به طور میانگین 7 هزار و 886 دلار حقوق و دستمزد ناخالص پرداخت کرده است. اگر رقم بیمه و تأمین اجتماعی را از رقم ناخالص حقوق و دستمزد کارکنان این شبکه تلویزیونی کم کنیم، این شرکت در سال 2023 بیش از 32 میلیون دلار یا معادل ماهانه نزدیک به 7 هزار دلار حقوق و دستمزد به کارکنان خود پرداخت کرده است. این درحالی است که متوسط ​​درآمد خانوار‌ها در کل انگلیس طی سال 2023 حدود ماهانه 3900 دلار بوده است. به‌عبارتی، درآمد خبرنگاران این رسانه ضدایرانی حدود 1.7 برابر میانگین درآمد مردم انگلیس بوده است.

از نظر اقتصادی، همین حالا بیش از ۶.۷ میلیون تبعه خارجی، که بیشترشان همسایگانِ همزبانِ افغانستانی هستند، حداقل سالی ۱۸ میلیارد دلار از جیب ملت خرج می‌کنند. این پول، که از کل تولید ناخالص داخلی افغانستان (۱۷ میلیارد دلار) هم بیشتر است، صرف آموزش، درمان، برق، آب و حمل‌ونقل می‌شود.فقط در سال ۱۴۰۳، تحصیل ۷۰۰ هزار دانش‌آموز افغانستانی ۴۲۰ میلیون دلار هزینه داشته، آن هم وقتی سازمان ملل فقط ۵.۵ درصدش را داده. در بخش درمان، از واکسن رایگان تا هزینه بیماری‌های خاص، ۲.۴ میلیارد دلار خرج شده است.

براساس آخرین داده‌های مرکز آمار از شاخص‌ رشد اقتصادی مربوط به بخش خدمات، رشد اقتصادی این بخش به عنوان بزرگترین بخش از کیک اقتصاد ایران در پاییز سال گذشته نسبت به پاییز 1402 کاهش داشته و از 3.3 درصد به 2.1 درصد رسیده است. این امر نشان از آن دارد که سرعت رشد اقتصادی این گروه که در سال‌های گذشته نقش بزرگی در رشد اقتصادی کل ایفا کرده، پایین‌تر آمده است.

براساس گزارش دیوان محاسبات، در قانون بودجه سال گذشته، بیش از 17 درصد از وجوه پرداختی به دستگاه‌های اجرایی در سال 1402 به سال 1403 منتقل شده است.

 آمریکا با هزینه‌ای نزدیک به یک تریلیون دلار، بی‌رقیب در صدر این فهرست ایستاده است. بودجه‌ای که علاوه بر توسعه جنگ‌افزار‌های فوق‌پیشرفته مانند اف-۳۵ و سامانه‌های دفاع موشکی، سهم قابل توجهی به حمایت نظامی از اوکراین اختصاص داده است. چین نیز با بودجه‌ای معادل ۳۱۴ میلیارد دلار در رتبه دوم قرار دارد؛ بودجه‌ای که صرف پروژه‌هایی، چون توسعه پهپادها، هواپیما‌های رادارگریز و زیردریایی‌های بدون سرنشین شده و در عین حال، شتاب‌گیری برنامه‌های هسته‌ای پکن را نیز تسریع کرده است.